Khi nông dân trở thành giám đốc

Nông dân thi nhau “lên đời” thành doanh nghiệp

Bạn tôi bước vào, trông anh có vẻ đẫy đà và bệ vệ hẳn ra so với hơn 2 năm trước còn là một nông dân. Biết tôi ngạc nhiên, anh cười xòa, giải thích: “Cũng vẫn chăn nuôi heo như ngày nào thôi. Chỉ có điều tớ quyết định “lên đời” thành doanh nghiệp (DN) để có tư cách pháp nhân giao dịch với nhiều khách hàng là các công ty lớn...”.

Trước đây, anh Châu là một trong những nông dân nuôi heo có tiếng ở huyện Hóc Môn. Từ một đàn heo gia đình chỉ có 5 con, anh phát triển thành một trại heo với trên 100 con, cả heo giống và thịt. Tổng thu nhập từ đàn heo của anh, sau khi trừ đi mọi chi phí là trên 60 triệu đồng/năm. Mặc dù vậy, cái khó của anh vẫn là việc tiêu thụ - đầu ra. Giá heo trên thị trường thì trồi sụt nhưng mỗi khi muốn bán phải thông qua thương lái. Những người đầu nậu tha hồ ép giá nhưng người chăn nuôi vẫn phải chịu vì muốn giao dịch trực tiếp với các khách hàng lớn thì phải có tư cách pháp nhân. Từ số vốn dành dụm của gia đình được gần 300 triệu đồng, anh Châu nâng cấp chuồng trại, đầu tư trang thiết bị và thành lập DNTN. Nguồn nhân công thì huy động các thành viên trong gia đình và bà con họ hàng. Dẫn tôi đi tham quan trại heo, anh Châu bảo: “Cả cô thư ký lúc nãy cậu gặp cũng là đứa cháu trong nhà. Tổng cộng trại gần 30 lao động thì phân nửa là người trong gia đình, còn lại là lao động nhàn rỗi tại địa phương...”. Anh hào hứng khoe với tôi bản hợp đồng vừa ký với một công ty Hàn Quốc với nội dung cung cấp trên 1.000 tấn thịt heo/năm.

Trong khi đó, người nông dân “chân lấm tay bùn” Quách Luận, ngụ phường Thạnh Lộc, quận 12 trở thành giám đốc DN lại xuất phát từ nguyên nhân hết sức tình cờ. Trước đây, anh Luận và gia đình quanh năm gắn với nghề trồng lúa. Sau đó, anh chuyển qua nghề nuôi cá sấu rồi trồng mai và cuối cùng là nghề nuôi ba ba. Từ số vốn ban đầu chỉ có 10 triệu đồng, anh Luận đã phát triển đàn ba ba từ 1.000 con của mình thành trên 30.000 con. Sau một thời gian có nhiều mối quen, anh thành lập DNTN với tổng số vốn trên 500 triệu đồng. Có tư cách pháp nhân, DNTN chuyên cung cấp và mua bán ba ba thịt, giống đã có nhiều hợp đồng lớn thường xuyên cung cấp vật nuôi này cho các DN, nhà hàng lớn trong và ngoài nước.

Nông dân “lên đời” trở thành chủ các DNTN, công ty TNHH... đang trở thành một phong trào ở các quận, huyện vùng ven TP hiện nay. Họ là những nông dân sản xuất giỏi hay những hộ bán đất có vốn quyết tâm mở rộng làm ăn, sản xuất. Theo quy chế công nhận là DN trang trại của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (có tổng giá trị thu nhập sản phẩm, hàng hóa trong một năm là từ 40 - 50 triệu đồng) thì theo khảo sát của Hội Nông dân TP, toàn TP có trên 3.000 nông dân sản xuất giỏi, đủ tiêu chuẩn trở thành DN. Cũng theo khảo sát, TP hiện có hơn phân nửa số nông dân này đã quyết định thành lập DN. Những giám đốc nông dân cho rằng trở thành DN, họ có thể chủ động vừa tự sản xuất vừa tự quán xuyến khâu dịch vụ và đầu ra nên tạo ra hiệu quả kinh tế cao.

Và chuyện DN “xuống đời”

Ông Trần Văn Giàu, nguyên giám đốc một DNTN chuyên sản xuất, cung cấp giống và cây kiểng, non bộ ở phường An Phú Đông, quận 12 sau hơn một năm trở thành DN lại... “xuống cấp” thành hộ sản xuất. Gặp tôi, ông cười như mếu, nói: “Cứ tưởng lên DN thì sẽ dễ làm ăn hơn, ai dè gặp đủ phiền toái rắc rối thủ tục giấy tờ phát sinh lung tung. Chỉ một tờ hợp đồng phải chạy tới, chạy lui đủ nơi. Trước đây mình chỉ sản xuất cho mình, vui làm buồn nghỉ, còn trở thành DN thì phải hoạt động theo một quy trình, thời gian khít khao, quản lý nhân sự... thật không đơn giản chút nào”. Sau gần một năm thành lập, DN của ông vẫn loay hoay không biết quảng bá thương hiệu bằng cách nào. Ông Giàu kể cho chúng tôi nghe một chuyện nhớ đời của mình khi còn là giám đốc. Trong một lần ký hợp đồng với đối tác người Đài Loan, quen “phong cách” nông dân, vừa nói chuyện ông vừa để hai chân lên ghế... xa-lông. Đối tác nhìn trố mắt và xin phép ông về suy nghĩ lại nhưng sau đó thì một đi không trở lại. Chịu không xiết, ông  phải tuyên bố giải thể DN và “trở thành nông dân cho chắc ăn”.

Trường hợp của DN Tùng Minh - chuyên sản xuất các mặt hàng thủy, hải sản ở xã Bình Mỹ, huyện Củ Chi cũng rơi vào hoàn cảnh “dở khóc, dở cười”. Do không nắm vững nghiệp vụ kế toán nên DN này phải thuê một nữ kế toán với mức lương trên 1,2 triệu đồng/tháng. Hơn 1 năm, cô kế toán này biến mất sau khi “ăn chẹn” gần 200 triệu đồng của một hợp đồng. Tiếp đó, DN lại phải bồi thường cho khách hàng gần 300 triệu đồng vì làm trễ hợp đồng... và đứng trước nguy cơ phá sản.

Nếu như nông dân trở thành DN đang là phong trào thì chuyện DN “xuống đời” trở thành nông dân cũng khá phổ biến hiện nay. Có vốn nhưng lại không hiểu các luật lệ về kinh doanh cũng như khả năng tiếp thị, tìm kiếm đối tác làm ăn nên sau một thời gian trở thành DN đã bị “vỡ mộng”.

Việc nông dân thành lập DN để vừa sản xuất vừa giải quyết đầu ra cho sản phẩm và đẩy nhanh tiến trình đô thị hóa nông thôn. Tuy nhiên, theo ông Phạm Ngọc Châu, để người nông dân không ngần ngại và gặp khó khăn khi thành lập DN, họ cần được hỗ trợ, đào tạo về kiến thức quản lý cũng như cập nhật về các kiến thức kinh tế, pháp luật, đặc biệt là các chính sách ưu đãi về vốn tín dụng, miễn giảm thuế thu nhập DN đối với các DN là nông dân. Có vậy, người nông dân mới mạnh dạn đầu tư và phát triển.